fbpx
ZMIANA KLIMATU

Zmiany klimatu wczoraj, dziś i jutro

Zmiany klimatyczne wpływały na ludzkość od początku jej istnienia. Oziębienie klimatu i związane z nim obniżenie poziomu wód oceanicznych umożliwiło ludziom migrację do Oceanii, potem zaś do obydwu Ameryk dziesiątki tysięcy lat temu. Cieplejszy klimat panujący w latach 800 do 1250 naszej ery pozwolił europejskim społecznościom rozkwitnąć po burzliwych wcześniejszych czasach. Ochłodzenie klimatu i związane z nim pogorszenie się zbiorów były jednymi z przyczyn wielkiego głodu, który nękał Europę od roku 1315 oraz niepokojów społecznych w Chinach w początkach siedemnastego wieku.


Wyżej wspomniane zjawiska i inne im podobne związane ze zmianami klimatycznymi należą do przeszłości i miały miejsce w okolicznościach bardzo odbiegających od obecnych. Do połowy dziewiętnastego wieku ocieplanie i oziębianie się klimatu zależało od przyczyn niezwiązanych z ludzką działalnością. Sytuacja zmieniła się od rewolucji przemysłowej zapoczątkowanej w osiemnastym wieku, która stała się możliwa dzięki zastosowaniu paliw kopalnych na niespotykaną wcześniej i ogromną skalę. Dzięki wyzwalanej przez paliwa ogromnej energii możliwym stało się wykorzystywanie znacznie większych i potężniejszych maszyn. Te same paliwa kopalne (węgiel, potem także ropa naftowa i gaz ziemny) uwalniają także ogromne ilości gazów cieplarnianych, które zanieczyszczają powietrze i mogą skutkować utworzeniem warstwy izolacyjnej nieprzepuszczającej ciepła przekazywanego ziemi przez słońce oraz kierującą takie ciepło z powrotem ku powierzchni planety, co może spowodować wzrost temperatur. Już w roku 1873 włoski geolog Antonio Stoppani mówił o początkach epoki „antropozoiku” (obecnie posługujemy się terminem „antropocen”), czyli okresie, w którym człowiek jest w stanie zmieniać swą planetę w sposób, który wcześniej zarezerwowany był wyłącznie dla sił natury.


Wpływ czynnika ludzkiego na planetę od lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia zaczął coraz bardziej niepokoić grupy uczonych i aktywistów. Postępujące pogarszanie się jakości środowiska przy jednoczesnym rozwoju wiedzy naukowej pozwoliły zdać sobie sprawę z problemu i rozpowszechniać o nim wiedzę. Obecnie wiemy, że epoka antropozoiku, o której mówił Stoppani, nieodwracalnie zaszkodziła biologicznej różnorodności planety, trwale zmieniła cyrkulację fosforu i azotanów w przyrodzie, spowodowała trudne do naprawienia szkody dotyczące systemu gospodarki ziemnej oraz powoduje znaczące zagrożenie wzrostem temperatury na całej planecie, który może nawet postawić przetrwanie ludzkości pod znakiem zapytania. Krytyczny wzrost temperatury, z uwzględnieniem lat odniesienia 1880 i 2100, wynosi od 1,5 do 2 stopni Celsjusza (w zależności od tego, czy weźmie się pod uwagę możliwość zniknięcia pewnych wysp np. Tuvalu, czy też nie). Już obecnie odnotowuje się wzrost o 1 stopnień w porównaniu z rokiem 1880, zaś z prognoz naukowych wynika, że przy obecnych politykach, różnica ta sięgnie 3 stopni w roku 2100.


Taki scenariusz wydarzeń stanowi bezprecedensowe zagrożenie dla całej ludzkości i wyzwanie dla szkół. Nie należy odkładać na później zmian systemowych, a także stylu życia zarówno poszczególnych osób, jak i całych społeczności. Skutki względnie niewielkich zmian klimatycznych dają się odczuć już teraz w bardzo drastyczny sposób w południowej części globu (porzucanie upustynnionych i nieuprawianych terenów jest tego przykładem), choć i w jego północnej części coraz wyraźniej widać negatywne skutki. W ciągu ostatnich dekad powstały międzynarodowe porozumienia (Protokół z Kyoto z 1997 roku czy Umowa paryska z 2015 roku), które odniosły już pewien skutek, jednak stopień, do jakiego zostały one wdrożone w praktyce, nadal nie jest wystarczającą odpowiedzią na problem, którego rozwiązanie wymaga wprowadzenia zmian dotyczących wiedzy, zachowań, polityki i gospodarki.

NIERÓWNOŚCI ZE WZGLĘDU NA PŁEĆ

ZMIANA KLIMATU

NIERÓWNOŚCI GLOBALNE

GLOBALNE MIGRACJE